Inleiding over Vreugde

Geestelijke vreugde zal een belangrijke plaats innemen in deze inleiding. Maar je kunt pas echt de waarde hiervan inzien als je ook gekeken hebt naar de andere kant. Daarom kijken we naar vreugde in zijn geheel. En ja, daar horen dus ook cabaret en comedy bij, platte grappen en wat al niet meer.
Ik wil in deze inleiding niet belerend zijn of je de wet voorschrijven, maar ik wil wel proberen duidelijkheid te scheppen.

Inleiding  – Vreugde

- Vreugde
- Blijdschap in de Bijbel
- Lege blijdschap
- Kritische eindconclusie

Goedenavond allemaal!

Geestelijke vreugde zal een belangrijke plaats innemen in mijn inleiding. Maar je kunt pas echt de waarde hiervan inzien als je ook gekeken hebt naar de andere kant. Daarom kijken we naar vreugde in zijn geheel. En ja, daar horen dus ook cabaret en comedy bij, platte grappen en wat al niet meer.
Ik wil in deze inleiding niet belerend zijn of je de wet voorschrijven, maar ik wil wel proberen duidelijkheid te scheppen.

Vreugde

Eerst kijken we even naar het begrip ´vreugde´. Het is een mooi woord. Het klinkt mooi, vreugde. Het heeft aan de ene kant iets sprankelends, aan de andere kant is het ook best wel statig. Als je een grap hoort van iemand en je moet lachen zeg je meestal niet tegen de ander: ´Hé, ik beleef hier vreugde aan.´ Maar die vreugde is er wel. Je wordt er opgewekt van. Hetzelfde geldt voor het begrip ´blijdschap´.
Het wordt allemaal veroorzaakt door humor. Humor iets waarop niet je vinger kunt leggen. Je kunt het niet goed uitleggen. Dat ga ik ook niet proberen.
Wel heb ik aan een aantal mensen uit mijn omgeving gevraagd wat zij nu eigenlijk onder humor verstaan. Lastig, zo bleek. Hier heb je er een paar:
´Humor is een manier om het leven te relativeren, ofwel, om het leven op een nuchtere manier te zien.´
´Humor is iets zeggen waardoor er bij de ander een neiging tot lachen ontstaat.´
´Humor is iets dat hoort bij het leven. Humor is menselijk.´
´Iets waar ik om kan lachen, iets origineels.´
Veel verschillende manieren om eigenlijk hetzelfde te zeggen. Humor is verfrissend, verrassend en origineel. Let wel, nu heb ik het over goede humor.

Humor is heel verschillend. Je kent allemaal wel de zogenoemde ´droge´ humor. Iemand die dat heeft kan bijvoorbeeld op een stil, kort moment opeens een relativerende opmerking maken die de spanning breekt.
Je hebt ook mensen die veel met sarcasme werken. Ze spotten, vaak met zichzelf.
Natuurlijk heb je ook mensen die van zichzelf gewoon lachwekkend zijn. Ik noem het maar de onnozele humor. Ze hebben zelf niet eens door dat ze anderen aan het lachen maken.
Zo heb je dus verschillende manieren van humor, die allemaal op hun manier goed of slecht kunnen zijn.

Humor is heel erg belangrijk. Om niet krampachtig te hoeven leven, heb je af en toe een grap nodig. Een Chinees gezegde zegt:

´Wie glimlacht in plaats van te tobben is altijd de sterkste.´

Tobben, piekeren en zeuren is niet goed. Ook God keurt dat af. The bright side of life, een kant die we altijd moeten proberen op te zoeken. Dankt God in alles, dat heeft met optimisme te maken.

Wat kunnen we verder zeggen over vreugde? Nou, bijvoorbeeld dat het niet altijd van mensen hoeft te komen. Je kunt ook veel lol hebben aan je studie of aan je konijn. En dat het niet alleen met woorden hoeft te zijn is ook duidelijk. Een blik of een knipoog kan je ontzettend blij maken.
Of je bent bijvoorbeeld op vakantie. Je maakt een wandeling en eigenlijk ben je het een beetje zat. Komt er nou nog een eind aan die steile helling? Het is ook nog ´s warm. En dan sta je bovenop de heuvel. Dat gevoel, dat gigantische uitzicht. De weidse lucht daarboven met wat strepen wolken erin. Het maakt je opeens heel erg blij. Dat, dat is ook vreugde.

Blijdschap in de Bijbel

Vreemde kop misschien. Het is iets waar je niet direct aan denkt bij de Bijbel. Tenminste, ik had die associatie niet gelijk. Als iemand nu tegen me zegt: ´Denk eens aan de Bijbel,´ dan schiet er als eerste een beeld door mijn hoofd. De Statenbijbel van mijn ouders in de kast, zo´n dikke leergebonden bruine Bijbel. Maar dat is heel letterlijk gedacht over de Bijbel. Denk je er over na wat erin staat, dan kom je uit bij teksten, geschiedenissen en verhalen.
Toch is er wel degelijk blijdschap te vinden in de Bijbel.
Een voorbeeld uit de Bijbel waar gelachen wordt, kun je vinden bij Abraham en Sara. 
In Genesis 18 staat de geschiedenis waarin Abraham verteld wordt dat hij en zijn vrouw een kind zullen krijgen. Ik lees daar even een paar verzen uit. Ik kijk naar vers 10 en daar staat:

10. En Hij zeide: Ik zal voorzeker weder tot u komen, omtrent deze tijd des levens, en zie, Sara uw huisvrouw zal een zoon hebben! En Sara hoorde het aan de deur van de tent, welke achter Hem was.
11. Abraham nu en Sara waren oud en wel bedaagd; het had Sara opgehouden te gaan naar de wijze der vrouwen.
12. Zo lachte Sara bij zichzelve, zeggende: Zal ik wellust hebben nadat ik oud geworden ben en mijn heer oud is?

Het lachen van Sara is eigenlijk een spottend lachen. Als je je een beetje in haar inleeft, kun je ook een beetje sarcasme vinden. Ze gelooft de Heere niet, en eigenlijk lacht ze Hem uit. Dat bestraft de Heere ook. ´Waarom heeft Sara gelachen?´ zegt Hij tegen Abraham. ´Zou er iets voor de Heere te wonderlijk zijn?´

Het bijzondere aan deze geschiedenis is eigenlijk wel de vergelijking met een jaar later, als Sara echt een kind heeft gekregen. Izak is geboren, en dat kun je vinden in hoofdstuk 21. En dan zegt ze in vers 6:

6. ´God heeft mij een lachen gemaakt en al wie het hoort zal met mij lachen.´

God heeft me blij gemaakt, Hij zorgde voor blijdschap in mijn ziel. Door deze zoon te schenken heeft Hij me getroost. En iedereen die hem ziet zal ook met mij blij zijn. Hier zie je al twee heel verschillende soorten van vreugde.

Een ander voorbeeld van blijdschap uit het Oude Testament kun je vinden bij Elia op de Karmel. Je kent die geschiedenis wel. Hij staat in 1 Koningen 18. Elia verzoekt Achab om alle Baalspriesters en het volk naar de berg Karmel te komen. Hij legt het volk een keuze voor. ´Kiezen jullie voor God of voor Baal?´ Ze geven geen antwoord. Daarom laat Elia twee varren halen, een soort varkens. De ene is voor de Baalspriesters, de andere zal hij offeren. ´Maar,´ zegt Elia, ´Doe er geen vuur bij. En roep dan jullie god aan. De God die het offer zal aansteken, is de ware God.´
Je kent het vervolg, de Baalspriesters lukt het niet om Baal te bewegen vuur te geven. Elia spot met hen, aan het einde van de middag. Ze zijn al de hele dag bezig met bidden en het uitvoeren van rituelen voor Baal. Elia spot. Ik vertaal het even vrij: ´Roep nog eens wat harder, hij is een god en goden zijn ver weg. Roep harder, want misschien zit hij te denken, of misschien heeft hij wat te doen. Of is hij misschien op reis, of hij slaapt en dan moet je hem wakker roepen!´
Wat denk je, zal Elia niet gelachen hebben? Ik denk dat je eerlijk moet zijn. Elia zal ze uitgelachen hebben. Om te geloven in een god die niet eens de macht heeft om een offer te brengen. Om te geloven in een god die niet eens bereikbaar is! Je gelooft toch niet in een god waar je je met messen en priemen moet pijnigen om iets van hem te ontvangen!
En dan is het schitterend hoe God Zijn macht laat zien. Hij geeft vuur aan Elia´s offer, zelfs als hij het drie keer heeft laten overgieten met water. Toen zal er ook vreugde geweest zijn bij Elia.

Ik wil nog even in het Oude Testament kijken naar Hooglied. Hooglied is een boek vol liefdesliederen die je allemaal mag doortrekken naar de relatie tussen God en Zijn bruid, alle bekeerde mensen. Het is één vreugdevol relaas. De bruid verlangt naar de bruidegom, en ze denkt aan de momenten waarop ze bij hem is en hoeveel vreugde ze daaraan beleeft. Maar het zorgt ook voor pijn, want juist het gemis van die vreugde, het gescheiden zijn van de bruidegom is niet te verdragen.
Ik lees even een paar verzen uit Hooglied.

H.2: 8: ´Dat is de stem van mijn Liefste, zie Hem, Hij komt, springend op de bergen en huppelend op de heuvelen!´
9. Mijn liefste is zoals een ree, of als een hertenwelp. Zie Hij staat achter onze muur, kijkend uit de vensters, blinkend uit de tralies.´

Hieruit blijkt al het verlangen van de bruid naar het vreugdevolle samenzijn met de bruidegom. Maar, hoofdstuk 5 spreekt andere taal. Daarin is de bruid op zoek naar de bruidegom. Ze is Hem kwijt, door haar eigen schuld omdat ze niet opendeed toen Hij op haar deur klopte. Ze mist Zijn persoon, Zijn aanwezigheid en Zijn warmte. En ze gaat weer naar Hem op zoek.
Ik wil dat kort even benadrukken, omdat het zo goed weergeeft hoe de relatie tussen God en Zijn kind is. Dat je eigenlijk in het missen van God ziet hoeveel vreugde Hij geeft. Maar natuurlijk moet je dan niet verlangen naar pijn. Je moet niet verlangen naar Zijn afwezigheid. Het is wel goed om Hem te missen, om keer op keer je eigen slechtheid onder ogen te zien. De vreugde die je dan ten deel valt als Hij aanwezig is, is een niet te peilen vreugde. Dat komt omdat Hij dan alles weer vergeeft. Als je bij Hem komt, zal Hij je nooit laten staan. Die vreugde, is het allerbeste.

Hier maak ik gelijk de overstap naar het Nieuwe Testament. Petrus spreekt over die bijzondere vreugde in 1 Petrus 1 vers 8. Hij schrijft daar:

´Dewelken gij niet gezien hebt, en nochtans liefhebt; in Dewelken gij nu, hoewel Hem niet ziende, maar gelovende u verheugt met een onuitsprekelijke en heerlijke vreugde.´

Dominee David Lloyd-Jones, zowel calvinist als puritein, hij overleed in 1981, zegt hierover:

´Die mensen aan wie Petrus schrijft kent hij niet. Maar het zijn heel gewone mensen en hij gelooft dat ze zich verheugen in Jezus Christus. Ze kunnen Hem niet zien en toch verheugen ze zich in hem met een onuitsprekelijke vreugde. Het is zo geweldig dat ze er geen woorden voor hebben.´

Ik wilde hier even stoppen. Bij de eindconclusie hoop ik nog iets toe te voegen, maar ik denk dat we allemaal wel weten wat er met geestelijke vreugde wordt bedoeld en door Wie het veroorzaakt wordt.

Lege blijdschap

Eigenlijk heb ik voor een heel suggestieve subtitel gekozen. Leeg. Een blijdschap die leeg is. Je kunt van mening verschillen over het al dan niet bestaan van lege blijdschap.

Ik denk dat er zeker wel lege blijdschap bestaat. Misschien moet ik het anders zeggen. Ik denk dat er vreugde, lol, grappen, humor bestaat, die inhoudsloos is. Leeg. Het is net als een paashaas. Zo´n chocoladehaas die je rond Pasen bij de Hema haalt. Hij ziet er aan de buitenkant echt leuk uit, mooi ook. Maar als je hem dan opeet, is hij hol. En dat weet je van tevoren. Maar je hebt eigenlijk nog de hoop dat hij deze keer gevuld is. Een haas, helemaal van chocolade.

Zo kan humor ook zijn. Iemand vertelt een leuke grap. Jij moet verschrikkelijk lachen. En als het dan weer stil is, en jij weer even nadenkt…. Waar heb ik nou eigenlijk net om gelachen? Wát was er eigenlijk zo grappig? Kon die grap eigenlijk wel door de beugel?
Ik weet het, het is moeilijk om te zeggen dat deze grap wel kan, en een andere niet. Maar je voelt zelf wel aan waar grenzen liggen.
En dan heb je natuurlijk de dooddoeners. ´Grenzen zijn voor iedereen verschillend. Ik kan ze zelf wel bepalen.´
Wees maar gewoon duidelijk. Wees maar eerlijk. Als jij gezellig met je vrienden aan het kletsen bent, in de bus, op het schoolplein, op je werk, waar dan ook, wie stelt dan de grenzen? Heb je überhaupt grenzen?
En de grenzen zijn echt niet voor iedereen verschillend. We moeten gewoon geen grappen maken waarin seks als iets platvloers gezien wordt, waar erop andere culturen of rassen neergekeken wordt, waar in gevloekt wordt.
En dat betekent natuurlijk niet dat we geen grappen meer mogen maken. Maar overweeg meer waar om je lacht. Kwetsen wij God met onze lol? Beledigen we Hem, door te vloeken of te lachen om iets heiligs?
Natuurlijk is humor belangrijk. En belgenmoppen blijven wat mij betreft ook geoorloofd, zolang het maar onschuldig blijft.

Iets anders, wat ik net al in het begin noemde. Cabaret en comedy. Ik leg de begrippen even uit, mocht je er niet of niet helemaal van op de hoogte zijn.
Cabaret is een theatervorm waarin mensen, cabaretiers genoemd, grappen maken om hun publiek te vermaken. Dat kan met een hele serieuze intentie zijn. Je hebt bijvoorbeeld cabaretiers die maatschappelijke kwesties op een humoristische wijze behandelen, juist om zo hun doel te bereiken. Je hebt ook cabaretiers die alleen voor de lol grappen maken, echt alleen om hun publiek te vermaken. Ze slaan dan vaak op hetzelfde aambeeld. Ik bedoel maar, André van Duin zijn jullie ondertussen toch ook wel zat, met zijn paard in de gang?
Bij de Nederlandse bevolking is dat zelfde aambeeld over het algemeen seks.
Ik sprak pas een Peruaans meisje dat nu in Nederland woont. Ze zei: ´Weet je wat me opvalt. Dat jullie zo´n heel ander begrip van humor hebben. Jullie Nederlanders lachen om poep en piesgrappen, om platte seksgrappen. In Peru is dat heel gek als je dat doet.´
Het zette met aan het denken. Dat is toch bizar. Dat we daar eigenlijk om moeten lachen. Wat er grappig aan is, kunnen we natuurlijk in een andere inleiding eens belichten. Maar doe ik dat ook? En als ik dat doe, hoe vaak? Voel ik me er wel eens schuldig over? Allemaal vragen die erg belangrijk zijn.

Comedy komt eigenlijk op hetzelfde neer en is een Engelse benaming voor een filmgenre. Je kent het misschien wel en als je het niet kent is het niet erg. Een grappige film met ontzettend veel clichés en een voorspelbaar einde. Maar dat geeft niet, je hebt anderhalf, twee uur lol gehad. Ik noem met opzet geen titels, ten eerste omdat ik die niet zomaar uit m´n mouw kan schudden en ten tweede omdat ik niet het verwijt wil krijgen dat ik er niks van weet.
Afgezien van de argumenten die ik daarnet noemde bij het stukje over grappen maken en cabaret kun je je ook nog afvragen wat het toevoegt aan je leven. Wat draagt het bij aan je ontwikkeling, zorgt het voor een andere mening, of heb je echt alleen maar lol?
Het is natuurlijk niet verkeerd om af en toe eens goed te lachen. Lachen is heel gezond en zonder zouden we niet kunnen.
Maar wordt humor en lol alleen een soort shot energie die je inneemt na een dag hard werken? Even lekker die nieuwe comedy zien, of even Najib Amhali googlen?
Alleen dat is niet het beste. Alleen dat, dat is vrij leeg. Je kunt het ook achterwege laten.
Ontspannen kan ook op een heel andere manier. Pak eens een goed boek en dat hoeft geen oudvader te zijn. Bekijk een goeie film, die je stof tot nadenken geeft. Of nodig je vrienden uit voor een potje Monopoly. Ga gezellig met z´n allen naar het strand, of gewoon, met een biertje op bank kletsen. En vaak merk je dan ieders manier van humor. Je ziet dan ook dat je vrienden zo bijzonder zijn omdat ze allemaal op een andere manier grappig zijn.

Laat het er niet bij zitten. Probeer kritisch te kijken naar je manier van omgaan met humor. En vergeet ook niet dat de duivel steeds meer grip krijgt. God beteugelt het kwaad. En als Hij dat niet zou doen dan zouden we hier niet kunnen zitten. Dan zou er geen vriendelijkheid meer zijn en geen vreugde. God laat ons bronnen van goedheid. Gelukkig wel. Maar vergeet niet dat de duivel steeds meer vrij spel krijgt. Als dat op zijn hoogtepunt is, zal God terugkomen. Dat proces is in gang gezet en ik moet zeggen dat je dat ook kunt merken. De wereld leeft voor amusement, entertainment en lol. Humor is een geweldige gave, maar het kan een instrument van de duivel worden.

Kritische eindconclusie

En daarmee komen we bij mijn laatste punt. Kritisch kijken naar alles wat we hebben behandeld. En een keuze maken. De keuze tussen God en de wereld.

Ik heb geprobeerd je voor te schilderen dat de ware vreugde alleen bij God te vinden is. Lees Hooglied anders vanavond nog eens na. De bruid vindt de bruidegom uiteindelijk weer, en dan eindigt dit boek met een schitterende lofzang.
Het belangrijkste van geestelijke vreugde is dat het eeuwigdurend is. Het zal altijd blijven. Uiteindelijk zal de geestelijke vreugde een toppunt kennen dat oneindig is. Ik wil daarvoor de apostel Paulus aanhalen die in Romeinen 8 daar iets heel moois over zegt:

15: ´Want ik houde het daarvoor dat het lijden dezes tegenwoordigen tijds niet is te waarderen tegen de vreugde die aan ons zal geopenbaard worden.´

Kortom, als God terugkomt en je hebt in dit leven Hem leren kennen, dan zal je voor altijd vreugde kennen. Je hebt altijd een schat bij je, die je niet afgenomen kan worden. Ik hoorde eens een dominee zeggen: ´Een christen heeft een binnenpretje.´

Het mooiste aan dit alles is, dat die binnenpretjes nog steeds verkrijgbaar zijn. Dat bedoel ik niet oneerbiedig. God geeft nog steeds die genade weg, het bloed dat op Golgotha werd gestort zal nooit opdrogen! Vanavond nog moet je daarom om die genade smeken bij Hem. En zoals ik al zei, Hij laat nooit iemand staan. Hij laat wel eens iemand wachten, maar dat is Zijn almacht. En daarom moet je aanhouden en blijven bidden.

Ik zou je als samenvatting de volgende punten ter overweging willen meegeven:

- Ben ik kritisch genoeg op mijn eigen omgang met humor?
- Zie ik de waarde in van een leven met God?
- Zo ja, ben ik daar genoeg mee bezig, zoek ik God veel in het gebed?
- Zo nee, dan start ik daar vanavond nog mee.

Ter overweging, zei ik. Het geloof is vrijblijvend. De tijd gaat wel door.